NVO Nieuws
05-02-2026
NVO Storytellers Podcast: Leven, in plaats van overleven.
In de twaalfde aflevering van de NVO Storytellers Podcast spreekt Gerhard van Cappellen met orthopedagoog-generalist Linda Verhaar en programmamanager complexe zorg Vanessa Olivier over mensen met een verstandelijke beperking en complexe problemen. Zij benadrukken dat gedrag niet verklaard kan worden vanuit individuele kenmerken of diagnoses alleen, maar begrepen moet worden in samenhang met de context waarin iemand leeft: de mensen om hem heen, de manier van communiceren, de fysieke omgeving en de organisatie van zorg.
Mensen met een verstandelijke beperking kunnen vastlopen in hun dagelijks leven doordat hun gedrag veel impact heeft op henzelf en hun omgeving. Dat gedrag wordt vaak aangeduid als probleemgedrag: uitbarstingen, agressie, zelfverwonding of gedrag dat onveilig voelt voor henzelf en anderen. Deze podcast gaat over deze mensen, en over wat er nodig is om verder te kijken dan het gedrag alleen.
Niet de persoon is het probleem
Het woord probleemgedrag suggereert al snel dat het probleem ín de persoon zit. Vanessa is daar helder over: zo werkt het niet. "Gedrag ontstaat niet los van de context," zegt zij in de podcast. Het gebeurt in interactie met anderen en in situaties die soms te ingewikkeld, te onvoorspelbaar of te belastend zijn geworden.
Daarom spreken Linda en Vanessa in dit gesprek liever over situaties van moeilijk verstaanbaar gedrag. Die formulering verlegt de aandacht van de persoon naar de situatie: wat gebeurt hier, in deze context, waardoor dit gedrag ontstaat? Die verschuiving vraagt om een andere manier van kijken. Niet direct ingrijpen of beheersen, maar eerst begrijpen wat de context van iemand vraagt – of juist te veel vraagt.
Pieter: als het leven steeds kleiner wordt
Om dat concreet te maken vertelt Linda over Pieter, een man met een ernstige verstandelijke beperking die bij een zorgorganisatie woont. Pieter laat steeds vaker onverwachte uitbarstingen zien, waarbij hij zichzelf en anderen kan verwonden. Niet vanuit kwaadwillendheid, maar vanuit wanhoop en radeloosheid.
Wat volgt, is een patroon dat veel professionals herkennen. Vanuit zorgen over veiligheid wordt zijn context steeds beperkter. Minder naar buiten, minder prikkels, minder ruimte. Fietsen – iets wat hij altijd graag deed – lukt niet meer. Uiteindelijk komt Pieter nauwelijks nog van zijn kamer af.
Linda benoemt wat hier op het spel staat: kwaliteit van leven. "Als we alleen nog bezig zijn met veiligheid, verdwijnt het leven zelf uit beeld," aldus Linda. Niet alleen veiligheid en lichamelijke gezondheid, maar ook relaties, daginvulling en eigen regie. Als de context vooral wordt ingericht op het voorkomen van escalaties, verdwijnt het perspectief op leven. De omgeving wordt veiliger, maar ook smaller.
Foto: van links naar rechts: Vanessa Olivier, Gerhard van Cappellen en Linda Verhaar.
Deze podcastserie maakt deel uit van de activiteiten van de NVO Storytellers. De NVO Storytellers zetten zich in om kwesties op de maatschappelijke agenda te zetten die kwetsbare groepen raken. Storytellers gebruiken hun expertise als (ortho)pedagoog om deze kwesties te duiden en oplossingen aan te dragen. Dit doen ze via opinieartikelen, sociale media, netwerkgesprekken met politici en nu dus ook via een podcast.
